Het af en toe maken van een panoramafoto blijkt tamelijk populair te zijn onder fotografen. Achteraf vallen de resultaten echter nogal eens tegen omdat het niet lukt de foto's goed aan elkaar geplaakt te krijgen. Waar het hier om gaat is het maken van foto's, die er bij het afdrukken voor ons oog natuurlijk uitzien. Er worden nogal eens panoramafoto's aangeboden die wel een heel breed beeld vertonen, maar die sterk afwijken van de werkelijkheid zoals wij die zien.

foto 1  fisheye lens

Dergelijke foto's worden soms met bijzondere camera's of speciale lenzen genomen en degenen die zich daarop toeleggen weten de weg in panoramafotoland meestal wel zelf te vinden. Hier gaat het om het uit de hand maken van een panorama foto met de compact of spiegelreflex camera voorzien van een standaard (zoom)lens. Het gevolg is dat er wel beperkingen zijn. met een speciale panoramakop op het statief kun je meer, maar dat vraagt nogal wat investeringen

foto 2  panoramakop

Zelf werk ik graag met een spiegelreflex, zonder statief, waarbij beeld in de zoeker wat grootte betreft overeenkomt met hetgeen ik daadwerkelijk zie. Bij mijn camera (de D200 van Nikon) is dat bij 80 mm van de zoomlens, maar noodzakelijk is dat niet, het is gewoon een kwestie van voorkeur. De foto's worden in de computer aan elkaar geplakt.

foto 3  panorama foto met standaard camera en lens

Het is overigens wel zo dat beelden die in de (lichte) telestand genomen worden later gemakkelijker gestitched kunnen worden dan foto's die in de groothoek stand worden genomen.

Het maken van de foto

Als je met een standaard camera en uit de hand fotografeert kun je niet alle panoramafoto's maken die je wenst. Objecten die zich dicht bij de camera bevinden met veel omhooglopende lijnen willen zonder hulpmiddelen wel eens problemen geven bij het stitchen-er moet dan zoveel worden gecorrigeerd dat de programmatuur het niet redt om een en ander goed aan elkaar te krijgen. Om die reden adviseer ik degenen die met panoramfotografie willen beginnen eerst te werken met foto's die zoveel mogelijk op een lijn kunnen worden gemaakt zodat je de camera niet omhoog hoeft te richten.

foto 4  horizon op een lijn, drie verschillende foto's uit de hand gemaakt, naast elkaar gelegd

Moet je de camera namelijk wel omhoog richten dan ontstaan er de z.g. vallende lijnen in beeld waardoor er extra moet worden gecorrigeerd en dat lukt niet altijd goed.

foto 5  Vallende lijnen station Leeuwarden

Aan foto's die van nature al goed aansluiten hoeft minder te worden gerekend en zal ht resultaat beter uitvallen. Om de camera recht te houden is een statief niet nodig, zo nauw luister het ook weer niet, maar een handig hulpmiddel is het raster in de zoeker van de digitale camera of andere untjes die horizontaal ten opzichte van elkaar liggen- die gebruik ik als richtmiddel. Meestal richt ik de horizontale lijn van het raster op een herkenbaar punt rechts in de zoeker, knip de foto en draai de camera tot ik hetzelfde punt nu weer links in de zoeker op deze lijn zie en knip weer. Vervolgens naar de rrechterkant in de zoeker kijken en weer een puntje opzoeken enz. Werkt heel goed. Gaat wellicht minder bij een compactcamera, maar zou je misschien twee kleine stipjes naast het LCD display kunnen zetten? Heb het niet geprobeerd maar welicht is het een idee. 

foto 6  Raster of andere referentiepunten in de zoeker

Zorg verder voor een overlap van 25% tussen de foto's, zodat de software voldoende referentiepunten kan vinden om de foto's aan elkaar gelijk te rekenen. 

foto 7  Overlappende foto's

Houd er rekening mee dat er behoorlijke verschillen in de belichting tussen de foto's kunnen optreden, afhankelijk van de zonnestand, de (wisselende) bewolking etc. Soms wordt er dan ook geadviseerd panoramafoto's in de stand manual te maken. Zelf heb ik daarmee geen goede ervaring, je moet toch al op veel zaken letten en het is dan maar de vraag waarop je belichtingsmeting in de hand manual richt. Achteraf kun je dan wel problemen krijgen- omdat er voor belichtingsverschillen moet worden gecorrigeerd. Soms doet de software dat voor je (vanaf Photoshop CS3, Photoshop Elements vanaf 6.0) maar het kan zijn dat je dit achteraf met de hand moet doen. Met name als je met een digitale spiegelreflex werkt kun je in RAW fotograferen en dan is de correctie niet moeilijk.

foto 8 RAW openingsscherm

In het RAW openingsscherm kun je de belichting (zonder kleur of contrastwijziging) nog plus of min 2 stops regelen. In JPG heb ik dit niet uitgeprobeerd, in dat geval moet je op de software vertrouwen die dit voor je moet uitvoeren. 

foto 9  Zonder belichtingscorrectie

foto 10 Met belichtingscorrectie

Wellicht nog een tip. Bij het fotograferen heb je last van een verschijnsel dat parallax heeft- het effect is dat indien je twee foto's neemt onder een verschillende hoek, objecten die dichtbij staan meet tov de achtergrond verschuiven dan objecten die wat verder weg staan. Later bij het aan elkaar plakken kun je daar moeilijkheden mee verwachten en het advies is dan ook: probeer objecten die en dichtbij staan en in zowel de eerste als de tweede foto voorkomen te vermijden.

foto 11  Paralax

Ghosting

Een ander effect waarmee je rekening moet houden is dat er tijd verloopt tussen het maken van de verschillende foto's - in het panorama van Dordrecht bevinden zich twee klokken die een tijdverschil van een kwartier aangeven. Ondertussen was er van alles gebeurd - waaronder meerdere schepen die voorbij waren gevaren. Die liet ik dus eerst even rustig passeren en pas weer te gaan fotograferen als ze wat meer in de achtergrond zijn verdwenen. Met sneller rijdende auto's kun je geen rekening houden. Bij het bekijken van het stadsgezicht van Deventer kun je enkele auto's dus twee maal in dezelfde foto tegenkomen.

foto 12 Ghosting

Het stitchen

Het aan elkaar plakken is voor mij altijd een spannende bezigheid, niet alle foto's leveren een interessant plaatje op, het resultaat is altijd weer een verrassing en de ruimte die je normaliter voor de compositie hebt is bij het maken van panoramafoto's vaak wat minder. Zelf probeer ik steeds wat lege ruimte in de voorgrond te krijgen, zodat het centrale deel van de foto in het midden valt- dat geeft een rustiger beeld. Voor het aan elkaar plakken van de foto's is er de nodige software beschikbaar, zoals foto bewerkingsprogramma's Photoshop Elements 4.0, 5.0, 6.0 en 7.0 en Photoshop CS2, CS3 en CS4, die over een module beschikken om te mergen zoals dat wordt genoemd. Soms is deze functie wat verstopt. 

Foto 13 Photoshop CS xx

Als de merge functie geopend wordt verschijnt er een keuze menu om de gewenste foto's te selecteren.Er zijn geen instelmogelijkheden, althans ik heb ze niet gevonden Als het fout gaat met stitchen, als er objecten dubbel in beeld verschijnen, of de aansluiting van de foto's gaat niet goed, kan het helpen om  wat met de grootte van de overlap te spelen.Er zullen overigens nog wel meer fotoprogramma's zijn die over deze functie beschikken.

Speciale software om te stitchen

Er is ook speciale software. Een wiskundige /natuurkundige aan de universiteit van Heidelberg, Prof Helmuth Dersch heeft een aantal jaren geleden software ontwikkeld om lensfouten in de computer te corrigeren. Dit wordt gedaan op basis van wiskundige formules en controlepunten in het beeld - de software rekent uit hoe het niet vervormde beeld er uit zou moeten zien en corrigeert de lens fouten. Bij het stitchen treden er geen extra lensfouten op, maar verandert het beeld omdat de camera wordt gedraaid. De beeldverandering tussen foto's die hierbij optreedt kan ook wiskundig worden berekend en worden gewijzigd. Hiervoor is software (freeware) ontwikkeld met de naam Panotools. Voor een goede werking heeft deze software de lensgegevens nodig - deze vind je als regel in de exif gevens van de foto. Ontbreken deze gegevens of als de exif informatie niet door de software kan worden gelezen dan moeten deze gegevens met de hand worden ingevoerd. Het gaat hierbij om bijv. de brandpuntsafstand van de lens waarmee de foto is gemaakt en de "verkortingsfactor" van de lens tov een kleinbeeldcamera. De programma's van Prof.Dersch zijn omslachting in het gebruik, om die reden zijn er enkele hulpprogramma's geschreven die het lastige invulwerk (het schrijven scriptfiles) voor de fotograaf overnemen: Pt Gui en Pt Assembler. Van beide programma's is trial software beschikbaar. Pt Gui werkt het gemakkelijkst maar is wat duurder (Euro 94,- incl. BTW). Pt Assembler is wat goedkoper (euro 37,- incl. BTW) en geeft meer inzicht in de achtergronden, zodat je beter in kunt grijpen als dat nodig is, maar de software is wat minder gebruikersvriendelijk.

PtGui kent twee interfaces: een voor eenvoudig gebruik en een zg. expertmode. In de eenvoudige interface lopen haast alle processen automatisch, heb je een probleem, meestal het niet goed aansluiten van delen van de foto, schakel dan over naar de expertmode en verdiep je in de achtergronden.

foto 14 ptGui basis mode

foto 14a ptGui interface expertmode

Een belangrijke optie in de expertmode is de mogelijkheid omhandmatig controlepunten te zetten bij punten die in je foto's overeenkomen_deze punten moeten niet te ver van elkaar liggen- kijk naar de controlepunten die automatisch zijn gezet, dan krijg je een indruk van hoe het werkt.

Foto 15  Controlepunt tbv het stitchen 

Het aantal opties in ptGui is tamelijk groot, maar het voert te ver om daar hier dieper op in te gaan. Wel handig is om te weten dat er gratis modules zijn (en ontwikkeld worden) die in ptGui geplaatst kunnen worden (Autosift bijvoorbeeld is een module die automatisch controlepunten plaatst, enblend corrigeert belichtingsverschillen en smartblend corrigeert de parallax voor objecten die dicht bij de camera staan en op meer dan een foto voorkomen. 

Afdrukken

Panoramafoto's lenen zich er in het bijzonder voor om te worden afgedrukt- op het beeldscherm zie je altijd maar een stukje. Zelf druk ik mijn foto's af op een lengte van 1.10 meter- dat is nog net te hanteren. Worden ze langer dan wordt het wat lastig met die lange lappen papier. Een van de standaardvragen gaat steevast over de grootte van de printer, daar dat is een misvatting. Haast elke inktjetprinter, en zeker de epson printers, beschikken over een zg. banner mode, waarmee lange stroken papier kunnen worden afgedrukt. Meestal tot zo'n 110 cm- ik weet overigens niet of Photoshop Elements deze lengte aankan, dat moet ik nog uitproberen- wil je goter dan moet je overstappen op Photoshop CS xx. Papier op rol wordt geleverd door Arca. Denk verder eens aan de afdruk van de Hema- die gaat tot 50x75 cm voor een betaalbare prijs- op zo', vel passen wel drie panorama foto's onder elkaar.